Người Dogon phân biệt hai lời, họ gọi lời khô và lời ẩm. Lời khô là lời của Amma, trước khi sáng tạo, lời đă có và là nguyên thuỷ. Lời ẩm là lời sang tạo, có mầm mống như quả trứng vũ trụ, là nguyên lư sự sống. Đối với người Bambara, các kiến thức về thần bí bao hàm hai mươi bốn con số đầu, số Một biểu trưng sự đơn nhất, chủ tể đơn nhất ấy có Lời nguyên thuỷ, Lời làm nên mọi sự, cũng theo đó lời của tù trưởng là lời có sức mạnh, lời từ quyền làm đầu đủ mọi năng lực để chi phối, lời mang tính thuyết phục nhất.
Thưở hồng hoang lịch sử, khi chưa có thời gian bắt đầu, lịch sử chưa h́nh thành, lời đă là hằng hữu, Lời phát nguyên mọi sự. Trong Lời có Hơi Thở Thần Linh, Hơi Thở mang Lời Sáng Tạo. Với Léon Cadogan: “Lời đă tự mang sức sống, theo người Dogon, người thổ dân Guaram, Thượng Đế đă làm nên Lời trước khi có nước, lửa, mặt trời, sương mù, các sinh khí, trái đất”.
Theo Alfred Metraux: Bản chất của Lời là bất tử, lời không bao giờ bị mai một, lời xuyên suốt các ḍng lịch sử, nhất là trong lịch sử của sắc tộc Tailipang, con người có năm linh hồn chỉ có một hồn mang tiếng nói đi vào bất tử.
Lời nói là một hành vi khởi đầu theo nhận xét của Maurice Leenhardt trong văn hoá người Canaque xứ Tân Calédonie. Lời khởi đầu có sức mạnh nguyền rủa và tiêu diệt người bị nguyền rủa.
Trong các kinh nghiệm của các linh mục cao niên thuật lại, lời nguyền của một cha xứ có hậu quả nhăn tiền cho người bị nguyền rủa; cho nên, vài cha cao niên đă căn dặn các linh mục trẻ, dùng lời nói lành th́ tốt hơn hết để tránh các hậu quả của lời nguyền làm tổn hại đến những người ḿnh có trách nhiệm. Đó cũng là đức ái trong lời nói, khi lời nói ấy có sức mạnh.
Theo quan niệm từ bi Việt Nam, người ta thường căn dặn:
“Lời nói chẳng mất tiền mua,
Lựa Lời mà nói cho vừa ḷng nhau”.
Lời nói được ban cho con người cách nhưng không, đừng để lời đó trở thành án hoạ cho người khác. Bí nhiệm của lời mang một sức mạnh ghê gớm, nó như con dao trong tay kẻ mạnh tuỳ theo cách dùng nó mà trở nên hữu hiệu hay mang hậu quả.
Người Việt Nam rất sợ “Lời ong tiếng ve” nhưng lại cũng hay làm nên những tổ ong tổ ve khắp làng khắp xóm. Ong và là loài châm chích làm cho người bị chích nhức nhối, đau điếng, ve là loài mang tiếng sầu thảm năo khiến người nghe cũng buồn lây theo cảnh. Lời ong tiếng ve có sức mạnh huỷ diệt đối phương c̣n mạnh hơn cả vũ khí mà người ta hay dùng nhất mà đánh mất đi ư thức đó là một lỗi trong điều răn thứ năm.
Quan trọng trong luân lư người xưa hay dậy đầu tiên và quan hệ mật thiết đến cả đời người là “Học ăn, học nói, học gói, học mở” Học được để điều khiển cái lưỡi là một cái học rất khó nhưng cũng rất được đề cao trong phẩm hạnh của một người.
Lm Giuse Hoàng Kim Toan