Hy vọng phục sinh tàng ẩn trong văn hóa.

Bí mật của sự sống, con người không biết chắc được hết tất cả nên đặt bí mật ấy vào tay Thượng Đế. Truyện cổ Hy lạp kể rằng: “Khi Asclépios, con trai Apollon và là vị thần của y học, được con Nhân Mã mà được Chiron truyền cho được khả năng chữa bệnh, đã đạt được tới độ cao, làm cho kẻ chết sống lại được, thì thần đã bị Zeus là Thần Tối Cao đánh chết bằng sét. Đó là một khoa học bị cấm.

Truyền thuyết ở xứ Lydie kể rằng: một hôm, có một con rắn cắn vào mặt  Tylos, em trai của Moria, làm ông này chết ngay lập tức. Một người khổng lồ, Damasen, được Moria gọi đến giết chết con rắn, con rắn cái vội vã chuồn nhanh vào rừng sâu, khi mọi sự đã yên tĩnh con rắn cái trở ra chỗ con rắn đực, thấy con rắn đực nằm chết ngay tại chỗ, con rắn cái liền trở lại rừng, lúc trở lại miệng nó ngậm một nhánh cỏ, đặt trên mũi con rắn đực đã chết. con vất này lập tức sống lại và trốn đi cùng con cái. Moria chứng kiến cảnh đó, cũng đi tìm thứ cỏ làm cho sống kia về làm cho em mình được sống lại”. Truyền thuyết này có đặc điểm về con rắn và về cây cỏ làm cho sống. Đặc điểm con rắn biểu hiện: Sự sống, cái chết, sự đối lập với con người, vị thần y, thầy bói, sự gian ác, xảo quyệt… Những hình ảnh ấy kết tụ nơi con rắn ở Eden, bị đạp ở dưới chân một người nữ, con rắn đồng treo trên cây làm dấu chỉ của sự sống. Cây cỏ nhắc đến cây đời mà Eva đã ăn vào, vừa mất tất cả vừa trở nên trơ trẽn, cũng lại cây đời ấy, ,một cây khác mang hình Thập Tự trở nên Cây ban nguồn sống. Bí mật của sự sống là con người khám phá ra nó con người sẽ mất sự sống, sự sống không thuộc quyền của con người, cũng như thần thoại Hy lạp, là khoa học bị cấm.

Không nắm được sự sống nhưng con người có quyền hy vọng sự sống, sự hy vọng sống trường sinh đó đã hình thành trong những câu truyện, vườn tiên quả đào tiên mà Lão Tử nhắc tới trong Đạo Tiên, và tu tiên. Không có quyền nắm vận mệnh sự sống nhưng con người hy vọng sự sống sau một thời gian sẽ trở lại, người Ai Cập đã ướp xác để chờ thời gian trở lại ấy. thông thường thì người bình dân xây kim tĩnh đẩ đắp nên hy vọng chờ đợi.

Trong nhiều hình thức văn hóa khác cũng có những nét tương tự, biết sự sống không thuộc về mình nhưng không tuyệt vọng để nghĩ rằng chết là hết. Chết là mở ra một con đường sống khác mà các nền văn hóa đã lặn lội đi tìm. Trong Hiếu đạo, người Việt dùng một danh từ cho những người chết là quy tiên, quy tiên có nghĩa là trở về sống với tổ tiên. Tổ tiên vẫn sống bên cạnh con cháu và sống như thế nào là một quan niệm riêng của một dân tộc mà các nhà văn hóa đang cố công đi tìm câu trả lời xác thực.

Trong một hình thức nào mà nói, trong văn hóa, các quan niệm về sự chết đều tóat yếu lên một điều căn bản: Sự sống thay đổi chứ không mất đi, từ trạng thái hữu hình sang trạng thái siếu hình. Từ động sang tĩnh chứ không mất đi.

Tin như vậy là đã nhen nhúm trong các nền văn hóa một tâm thức chờ đợi ngày Phục Sinh, sự phục sinh lan rộng khắp hết mọi người, mọi thời.

Vượt xa kinh nghiệm:

Văn hóa đi tìm những quan niệm về sự chết, ẩn tàng trong những câu truyện cổ, chất chứa trong những ca dao, ký gửi trong đời sống niềm tin thường nhật, để rồi nhận ra rằng trong từng khỏanh khắc của đời người khát mong sự sống vĩnh cửu là tồn tại thực tế. con người vẫn hy vọng và các tôn giáo đi tìm câu trả lời. Trong tất cả những tôn giáo nói lên tiếng nói của mình trên đất Việt này, có tiếng nói của niềm tin Kitô giáo, đó là tiếng nói của trục lịch sử cứu độ có chiều hướng đi lên, bổ sung hỗ trợ cho quan niệm vòng tròn chu kỳ của vòng đời người. Trong tiếng nói lịch sử cứu độ ấy, điều quan trọng cho trục cứu độ là: Sáng tạo là một kỳ công của Thiên Chúa, nhưng Thiên Chúa tái tạo là một công trình kỳ diệu hơn nữa làm nên trục cứu độ có chiều hướng đi lên, hướng về sự viên mãn trong Đức Giêsu Kitô, nhờ Người và với Người.

Trục cứu độ của Kitô giáo mở ra một chân trời mới, vượt xa nỗi hòai nhờ thiên đường xưa đánh mất, những cản trở của tội lỗi không thể làm cho trục cứu độ bị bẻ gẫy mà còn làm cho nhân loại có được Đấng Cứu Thế, như trong bài ca Exsultet của Augustin vang lên trong đêm vọng Phục Sinh, gọi đó là: “Tội hồng phúc”.Không bị bẻ gẫy mà còn trở thành một ân sủng tuyệt diệu, niềm tin Kitô giáo giống như ngọn đèn cháy sáng trong đêm trừ tịch của nhân loại. Ánh sáng chíâu tỏa từ Đức Giêsu Kitô, một Thiên Chúa làm người ở giữa chúng ta.   

Từ đó, một nền văn hoá mới được bắt đầu từ một việc phi thường và xa lạ với tất cả kinh nghiệm của mọi người. Một con người sống trong trần thế, một con người lịch sử, thuộc dân tộc Do Thái, một con người thuộc gia đình Nazareth, con của Maria và cha nuôi Giuse. Cuộc sinh hạ khác thường và vượt qua sự chết khác thường, con người ấy là Thiên Chúa - người. Một Thiên Chúa làm người cho nên vừa thụ hưởng nền văn hoá trần thế vừa khai sinh một nền văn hoá mới trong trần thế.

Có thể hỏi con người lịch sử ấy đã hấp thụ nền văn hoá nào của con người? đã gieo mầm một nền văn hoá mới ra sao?