Sợ hãi và Đừng sợ!

Sợ hãi dường như đã là thuộc tính của con người. Có biết bao điều phải sợ, sợ hãi trước thiên tai, dịch bệnh đối với mệnh trời. Đối với mệnh người, sợ hãi đói khát, thiếu ăn, thiếu mặc, sợ hãi thân này lỡ hư, sợ hãi những tai ương do mình và cũng có khi chẳng do mình gấy nên. Đối với người khác, sợ hãi bị phản bội, lừa dối, lòng ma dạ quỷ … Cuốc sống bao vây bằng sợ hãi mọi nơi mọi lúc.

Gốc rễ của sợ hãi.

Sợ hãi đến từ gốc rễ con người vốn yếu đuối: Yếu đuối về nhiều mặt: trước sức mạnh của thiên nhiên, trước sự dữ đến từ con người,  đau khổ vì tha nhân. Hết cái sợ này đến cái sợ khác vây bọc con người. Con người đã trượt ngã thảm thương rơi vào trong tội. Không ai không là tội nhân, luôn thấy những yếu đuối, luôn thấy những bất hạnh ập đến bất cứ lúc nào, con người không thể tự thân ra khỏi những tội lỗi của mình, luôn bị rình rập trong sợ hãi. Con người vốn sợ hãi trước chính mình: “Tìm củi ba năm đốt trong một giờ”.

Sợ hãi do sợ mất những gì mình đang có: Con người vốn dĩ có quyền sở hữu nhưng cũng chính vì quyền sở hữu mà lại phát sinh ra nguyên nhân sợ hãi. Sợ mất danh dự, sợ mất chỗ đứng, vị thế, mất cửa nhà, ruộng vườn. Những cái sợ rất sợ trước những lần trắng tay, nhục nhã, ngậm đắng nuốt cay, sợ mất tất cả. Đó là những cái sợ rất sợ của con người.

Sợ những ước mong lại không đến. Con người vốn không chỉ sống ở qúa khứ, hiện tại mà con người còn hướng tới tương lai. Tương lai dù có được chuẫn bị kỹ lưỡng trong hiện tại song vẫn không chắc bảo đảm tương lai được thực hiện. Con người khó học nhất là bài học chữ ngờ. Không nờ, bất ngờ luôn là mối đe dọa ở tương lai trở thành hiện thực. Không có một bảo đảm chắc chắn ở tương lai nên con người đầy những sợ hãi.

Sợ người khác: Nỗi sợ hãi không thể không tránh khỏi, vì người khác luôn có người chống đối lại mình. Sợ hãi đến từ dư luận, chẳng biết đúng hay không đúng, nhưng luôn làm tổn thương đến chính người bị khủng bố. Sợ hãi trước sự ranh ma của con người, sợ ngay cả việc “làm ơn mắc oán”. Sợ hãi đến nỗi con người phát sợ trước tha nhân và đôi khi dẫn đến chỗ quá đáng “tha nhân chính là hỏa ngục”[1] .

Sợ hãi trước thiên nhiên: Người tính không bằng trời tính, con người cám thấy mình bé nhỏ trước nhiều vấn đề thiên nhiên. Một thiên nhiên chống lại con người thương xuyên do chính con người khai thác tận diệt thiên nhiên. Con người đi trong sợ hãi nhưng vẫn phải sống trong môi trường thiên nhiên.

Giải quyết sợ hãi:

Có hai hướng giải quyết sợ hãi, hướng tiêu cực và tích cực.

Hướng tiêu cực còn gọi là phương cách đối phó.

Sợ hãi con người vốn yếu đuối: Con người đi tìm cho mình một liều thuốc mạnh như những siêu nhân, một siêu nhân giữa đời thường. Sợ tội thì tránh tội, muốn tránh tội thì phải bịt mắt, bịt tai, bịt miệng trước những điều xấu. Nhưng có một nguy cơ trước những cái bưng bít ấy dẫn đến bùng nổ “chết vì thiều hiểu biết”. Càng sợ tội, càng phòng tránh, con người càng bị bao vây, càng bị siết chặt trong vòng cám dỗ tội lỗi. Cho nên con người vốn cảm nghiệm sâu xa về yếu đuối của mình và luôn cảm thấy: “Chướng nại trong tôi thường dai dẳng, nhưng khi rắp tâm đập tan tôi lại thấy lòng dạ nhói đau”[2] . Con đường yếu đuối trở nên con đường không lối thoát nên cũng phát sinh một chiều hướng khác. Gạt bỏ tội lỗi, yếu đuối ra khỏi cuộc sống. Không có gì là tội lỗi, nếu không phạm luật dân sự. Loại trừ Thiên Chúa để con người sống dễ dàng hơn với nhau khi đồng thuận về bộ luật cho mọi người thực hiện. Một trào lưu mới phát sinh, tương đối hóa mọi sự, tương đối hóa lương tâm, tương đối hóa sự thiện, sự ác, như người việt vẫn quen nói “sống chung với lũ”. Không tránh khỏi thì tìm cách hòa hoãn với tội lỗi mà sống, “Thỏa hiệp để đổi lấy an bình”.

Sợ mất những gì đang có:

Không có thì không mất, người ta chỉ mất những gì mình đang có. Sống mà như chết, chết mà như đang sống. Cái thân ta là cái thân hư không, tô điểm, mặc vào sang trọng, nuôi thân béo phì, cũng chỉ là cái thân hư vô. “ Con người đến từ tay trắng trở về với tay trắng”. Chấp nhân lý thuyết này có nghĩa là chẳng cần phải nỗ lực làm gì, cuối cùng cũng thế thôi! Và sống trên cuộc đời này chẳng có ý nghĩa gì, bởi vì cái ý nghĩa ấy cũng chỉ là hư không. Chẳng là gì nên làm chàng nghệ sĩ đến trong cuộc đời này để rong chơi, để ca hát, và để tiêu khiển cho đủ ba vạn sáu ngàn ngày và rồi rời quán trọ bỏ cuộc chơi. Nỗi sợ mất cũng mang đến một lối sống khác đó là bảo hiểm cho những cái có. Những rủi ro nhất vẫn có những bảo hiểm để khỏi phải lo sợ. Cuộc sống đã bảo hiểm mọi mặt nhưng vẫn một nỗi lo khác xuất hiện: Sợ mất việc, mất việc là mất tất cả. Sợ mất việc luôn là nỗi ám ảnh là xao xuyến nhất là trong những lúc khó khăn trong kinh tế. Con người không tránh được nững nỗi lo, tránh được điều này lại phát sinh cái sợ khác lo âu hơn.

Sơ tương lai không đến:

Không vọng, không tưởng thì không sợ. Bởi trong cái mà ta gọi là "tâm hồn tôi" người thường thì thấy có hai phần : tình cãm và lý trí. Nhưng với Tuệ nhãn của đức Phật thì thấy rất rõ cái mà ta gọi là “tâm của tôi” vốn chỉ là một sự liên kết giả tạo của ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Ta biết rằng Ta Bị Sống chớ không phải Ta Sống. Có một cái gì đó mà ta chưa biết rõ, nó lôi ta "xềnh-xệt" như con trâu bị "xỏ mủi" phải đi theo thằng bé nắm dây vàm. Hàng ngày chúng ta vẫn ăn món nầy mà vọng tưởng món kia, làm việc nầy mà vọng tưởng việc khác. Rốt cuộc toàn bộ cuộc sống của ta chỉ là một chuổi "vọng động". Diệt vọng là con đường để thoát khỏi cảnh đau khổ, nhưng diệt vọng thế nào được nếu không chấp nhận diệt thân. Phật dạy: “Cái nào có co, có mở, có động, có tịnh, có sanh, có diệt, thì cái đó là vọng, thuộc về “khách” không phải ông. Còn cái nào không động tịnh, co mở, không sanh diệt, thì cái đó là “chơn, thuộc về “chủ” chính là ông. Như thế chơn và vọng rất rõ ràng, ông còn chưa hiểu hay sao?”[3]

Sợ tha nhân: Lối sống chọn phương thức hoài nghi về người khác, canh chừng người khác và đôi khi tránh người khác. Cái khó của con người là con người của xã hội, “Ghét của nào trời trao của ấy”. Nhân duyên luôn trái với sự thực ước muốn. Làm người giữa muôn người thật khó. Khó vì “Sống dài chê vắn, sống vắn chê dài” biết làm sao cho vừa lòng người? Sợ tha nhân là một mối sơ phải sống đương đầu bằng con đường: “Biết cũng chết không biết cũng chết chỉ biết sống là sống”. Con đường biết sống chẳng có mẫu số chung, mỗi người biết sống cho mình và cho người khác theo điều mình biệt. Thật khó với con người dầu muốn không sợ hãi vẫn phải run sợ trước con người.

Sơ thiên nhiên: Thiên nhiên chống lại con người, con người cũng đang chống lại thiên nhiên. Con người nỗ lực đi tìm hiểu thiên nhiên, hiểu về nó và sống với nó hài hòa. Nhưng con người dầu biết sự hòa quyện giữa thiên nhiên và con người mật thiết, vẫn không tránh khỏi sự khai thác triệt để thiên nhiên để con người hưởng thụ.

Tóm tắt con đường tiêu cực, tránh mọi cái cần tránh để tình hình không xấu thêm đi và giữ những gì cần phải giữ để không mất thêm những gì đang có. Con đường tiêu cực dẫn đến việc phòng thân và phòng thủ.

Con đường tích cực Kitô Giáo:

Đối với tội lỗi: Thiên Chúa giàu lòng thương xót đến con người tội lỗi và luôn lên án tội lỗi. Tôi lỗi căn nguyên của mọi sợ hãi, nếu con người tránh xa tội thì tránh được hầu hết những sợ hãi. Thế nhưng con người vẫn là một tội nhân và đỉnh cao của người tội nhân khỏi sợ hãi là: “Vâng, con biết tội mình đã phạm, lỗi lầm cứ ám ảnh ngày đêm. Con đắc tội với Chúa, với một mình Chúa, dám làm điều dữ trái mắt Ngài. Như vậy, Ngài thật công bình khi tuyên án, liêm chính khi xét xử. Ngài thấy cho: lúc chào đời con đã vương lầm lỗi, đã mang tội khi mẹ mới hoài thai. Nhưng Ngài yêu thích tâm hồn chân thật, dạy con thấu triệt lẽ khôn ngoan”[4]. Thật tâm sống với Chúa, và thật lòng sám hối là con đường không còn lo sợ, bởi trong tình yêu không có sợ hãi. Nhận biết Tình yêu và sống trong tình yêu Thiên Chúa là một phương cách sống cho mọi người, con người nghèo đến đâu đi chăng nữa vẫn có đủ tình yêu để đáp lại tình yêu. Tình yêu khiến cho lựa chọn trở nên chủ động, thay vì giữ lề luật vì sợ tội thì việc giữ luật lại trở nên vì lòng yêu mến Thiên Chúa mà sống những điều Thiên Chúa muốn. Thái độ tiêu cực trở nên thái độ tích cực nhờ tình yêu đáp trả. Và cảm nghiệm cuối cùng của việc sống đáp trả trong tình yêu: "Ơn của Thầy đã đủ cho anh, vì sức mạnh của Thầy được biểu lộ trọn vẹn trong sự yếu đuối." Thế nên tôi rất vui mừng và tự hào vì những yếu đuối của tôi, để sức mạnh của Đức Ki-tô ở mãi trong tôi. Vì vậy, tôi cảm thấy vui sướng khi mình yếu đuối, khi bị sỉ nhục, hoạn nạn, bắt bớ, ngặt nghèo vì Đức Ki-tô. Vì khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh”[5].

Sợ Mất: Đừng sợ mất những gì mình đang có vì một lẽ là được Chúa Kitô.

“Hơn nữa, tôi coi tất cả mọi sự là thiệt thòi, so với mối lợi tuyệt vời, là được biết Đức Ki-tô Giê-su, Chúa của tôi. Vì Người, tôi đành mất hết, và tôi coi tất cả như rác, để được Đức Ki-tô và được kết hợp với Người”[6]. Cái được và cái mất không còn quan trọng trên cuộc đời này, nếu chúng ta biết Chúa Kitô và sống với Người.  Chúa không để những ai trông cậy vào Người phải tủi hổ, nhục nhã và đói kém.

Sợ tương lai: Nếu không còn vọng không còn tưởng thì không còn phát triển. Còn phát triển nên còn chấp nhận mạo hiểm, mạo hiểm để tìm hướng đường phát triển. Nếu con người đặt hy vọng vào thành bại thì hẳn sẽ có thất vọng và thành tựu. Chấp nhận nghĩa là biết rằng nó là điều tất yếu của cuộc sống nên thản nhiên mà sống, nỗ lực kiến tạo, vươn tới, đón nhận tất cả ngay cả thất vọng, và nhận thất bại là bài học thành công. Làm việc với tư cách của một con người và trông cậy vào Thiên Chúa như con người tùy thuộc vào Thiên Chúa: “Tôi vững vàng tin tưởng sẽ được thấy ân lộc Chúa ban trong cõi đất dành cho kẻ sống. Hãy cậy trông vào Chúa, mạnh bạo lên, can đảm lên nào! Hãy cậy trông vào Chúa”[7].

Sợ tha nhân: Con đường đến với tha nhân là con đường của Đức ái: “Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu, không ghen tương, không vênh vang, không tự đắc không làm điều bất chính, không tìm tư lợi, không nóng giận, không nuôi hận thù, không mừng khi thấy sự gian ác, nhưng vui khi thấy điều chân thật. Đức mến tha thứ tất cả, tin tưởng tất cả, hy vọng tất cả, chịu đựng tất cả. Đức mến không bao giờ mất được”[8]. Nhận Lãnh Chúa Thánh Thần để được sai đến với anh chị em, thế nên người Kitô hữu sẽ mang hoa trái của Chúa Thánh Thần là: “bác ái, hoan lạc, bình an, nhẫn nhục, nhân hậu, từ tâm, trung tín, hiền hoà, tiết độ. Không có luật nào chống lại những điều như thế”[9]. Không còn sợ hãi mà là lòng mến yêu.

Sợ thiên nhiên: Thiên nhiên là người giúp việc cho con người, con người cần học cách để sử dụng thiên nhiên theo đúng cách của nó mà phục vụ cho phẩm giá con người được sống và sống dồi dào. Con người Kitô hữu chỉ có thể sống hài hòa với thiên nhiên nếu con người biết sống cùng với Chúa Giêsu, nghĩa là con người đi trong đường lối yêu thương của Thiên Chúa để thiên nhiên không còn phải: “rên siết và quằn quại như sắp sinh nở”[10].

Đừng sợ: Đó là lời mời gọi của Chua hôm nay, đi cùng với Chúa, sống là sống cho Ngài và chết cũng là chết cho Ngài nên chẳng còn gì sợ hãi.

Hãy can đảm lên!

L.m Giuse Hoàng Kim Toan