Khuôn mẫu Người Cha

Dụ ngôn người cha nhân hậu

₁₁ Rồi Đức Giê-su nói tiếp: "Một người kia có hai con trai.₁₂ Người con thứ nói với cha rằng: "Thưa cha, xin cho con phần tài sản con được hưởng. Và người cha đã chia của cải cho hai con.₁₃ Ít ngày sau, người con thứ thu góp tất cả rồi trẩy đi phương xa. Ở đó anh ta sống phóng đãng, phung phí tài sản của mình.

₁₄ "Khi anh ta đã ăn tiêu hết sạch, thì lại xảy ra trong vùng ấy một nạn đói khủng khiếp. Và anh ta bắt đầu lâm cảnh túng thiếu,₁₅ nên phải đi ở đợ cho một người dân trong vùng; người này sai anh ta ra đồng chăn heo.₁₆ Anh ta ao ước lấy đậu muồng heo ăn mà nhét cho đầy bụng, nhưng chẳng ai cho.₁₇ Bấy giờ anh ta hồi tâm và tự nhủ: "Biết bao nhiêu người làm công cho cha ta được cơm dư gạo thừa, mà ta ở đây lại chết đói!₁₈ Thôi, ta đứng lên, đi về cùng cha và thưa với người: "Thưa cha, con thật đắc tội với Trời và với cha,₁₉ chẳng còn đáng gọi là con cha nữa. Xin coi con như một người làm công cho cha vậy.₂₀ Thế rồi anh ta đứng lên đi về cùng cha.

₂₁ Bấy giờ người con nói rằng: "Thưa cha, con thật đắc tội với Trời và với cha, chẳng còn đáng gọi là con cha nữa. ..₂₂ Nhưng người cha liền bảo các đầy tớ rằng: "Mau đem áo đẹp nhất ra đây mặc cho cậu, xỏ nhẫn vào ngón tay, xỏ dép vào chân cậu,₂₃ rồi đi bắt con bê đã vỗ béo làm thịt để chúng ta mở tiệc ăn mừng!₂₄ Vì con ta đây đã chết mà nay sống lại, đã mất mà nay lại tìm thấy. Và họ bắt đầu ăn mừng.

25 "Lúc ấy người con cả của ông đang ở ngoài đồng. Khi anh ta về gần đến nhà, nghe thấy tiếng đàn ca nhảy múa,26 liền gọi một người đầy tớ ra mà hỏi xem có chuyện gì.27 Người ấy trả lời: "Em cậu đã về, và cha cậu đã làm thịt con bê béo, vì gặp lại cậu ấy mạnh khoẻ.28 Người anh cả liền nổi giận và không chịu vào nhà. Nhưng cha cậu ra năn nỉ.29 Cậu trả lời cha: "Cha coi, đã bao nhiêu năm trời con hầu hạ cha, và chẳng khi nào trái lệnh, thế mà chưa bao giờ cha cho lấy được một con dê con để con ăn mừng với bạn bè.30 Còn thằng con của cha đó, sau khi đã nuốt hết của cải của cha với bọn điếm, nay trở về, thì cha lại giết bê béo ăn mừng!

31 "Nhưng người cha nói với anh ta: "Con à, lúc nào con cũng ở với cha, tất cả những gì của cha đều là của con.32 Nhưng chúng ta phải ăn mừng, phải vui vẻ, vì em con đây đã chết mà nay lại sống, đã mất mà nay lại tìm thấy."

"Bất cứ ai cũng có thể là một người cha, nhưng chỉ những người đàn ông thực sự mới là người cha tốt" (vô danh). Thế nhưng chỉ có một Người Cha đích thực là Thiên Chúa. Thiên Chúa là Cha toàn vẹn vì Người không phải là con của ai, khác biệt với tính chất của người cha trần thế đều là con của ai đó, Thiên Chúa tự mình mà có. Thiên Chúa là khuôn mẫu duy nhất về Người Cha, nơi Người đầy tràn tình thương và khôn ngoan, thánh thiện, khác với những người cha trần thế, bởi vì người cha trần thế sinh ra con do hành vi sinh lý kết hợp với người mẹ. Trong sự bất toàn của mình, người cha trần thế chỉ thực sự là cha đúng với vai trò của mình khi tham dự vào mầu nhiệm của Cha trên trời.

Thông thường nghĩ về cha, chúng ta thường nghĩ đến những đức tính đặc thù:

1.    Cương Nghị:

Tính cương nghị người cha được xem như rường cột của các đức tính nơi người cha. Trước khi nói đến lòng nhân từ của người Cha trên trời, các tác giả Thánh Kinh đều nói đến tính cương nghị của người Cha trước tiên. Tính cương nghị có chức năng sửa dạy những sai lầm, chỉnh đốn những gì hư mất, là trục đứng của mọi sự hướng về:

“Từ nơi Ta đang ngự, Ta sẽ ở yên và quan sát, như ánh nắng chói chang lúc mặt trời chính ngọ, như màn sương lan toả trong ánh nắng ngày mùa”  (Is 18, 4)

Trong dụ ngôn người cha nhân từ, tuy lối cách diễn tả không kể về sự nghiêm khắc của người cha, thế nhưng cách trình bày tính cương nghị của người cha là tấm gương soi cho người con, nếu tấm gương lu mờ méo mó, người con cũng lu mờ thảm hại. Trong trình thuật, chúng ta nhận thấy đứa con tự nhủ về thú tội cùng cha: “ thưa cha, con thật đắc tội với trời và với cha”. Lời thú tội của đứa con không xuất phát từ áp lực của người cha mà phản ảnh tính cương nghị của cha nơi người con, tự nhận ra tội lỗi của mình, dám chịu trách nhiệm sai trái của mình.  Cũng thế, trên Thập Giá người trộm sở dĩ được gọi là người trộm lành khi anh nhận ra: “Chúng ta chịu như thế này là đích đáng, vì xứng với việc đã làm. Chứ ông này đâu có làm điều gì trái! " Rồi anh ta thưa với Đức Giê-su: "Ông Giê-su ơi, khi ông vào Nước của ông, xin nhớ đến tôi! " Và Người nói với anh ta: "Tôi bảo thật anh, hôm nay, anh sẽ được ở với tôi trên Thiên Đàng." (Lc 23, 41 – 43). Chúa Giêsu diễn tả sự cương nghị của Cha trong điều “Không gì sai trái”, đấy là gương soi để người có tội được soi bóng và nhận ra tội lỗi của mình. Trong thái độ của người gian phi sám hối và được tha thứ còn thể hiện tính cương nghị dám nhận trách nhiệm về mình. Bao nhiêu người cha trần thế đã thiếu tinh thần cơ bản ấy.

2.    Khoan dung.

Nghiêm khắc và khoan dung là hai mặt của một đức tính. Trong văn hóa Việt cũng gợi lên hai nét chính như vậy khi nói: “Công cha như núi thái sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”. Thiên Chúa vừa là người cha nghiêm khắc với con mình nhưng đồng cũng là người mẹ đầy lòng nhân ái khoan dung: “Như mục tử, Chúa chăn giữ đoàn chiên của Chúa, tập trung cả đoàn dưới cánh tay. Lũ chiên con, Người ấp ủ vào lòng, bầy chiên mẹ, cũng tận tình dẫn dắt. (Is 40, 11). Lòng khoan dung biểu lộ cho Noê khi Thiên Chúa thiết lập giao ước: "Ta sẽ không bao giờ nguyền rủa đất đai vì con người nữa. Lòng con người toan tính điều xấu từ khi còn trẻ, nhưng Ta sẽ không bao giờ còn sát hại mọi sinh vật như Ta đã làm!” (St 8, 21). Khoan dung là chấp nhận người con của mình ngay cả khi đã sai lỗi bởi Người Cha thông hiểu những sai phạm của con.

Dụ ngôn “người cha nhân từ” cho thấy, người cha sẵn sàng chia gia tài cho con mình theo ý nó. Lòng bao dung còn mang nghĩa của sự quảng đại là dám chấp nhận cho con mình thực hiện lý tưởng của riêng nó và luôn đứng sau nó để khuyến khích, bảo ban, an ủi, sửa chữa cho con mình. Một đứa trẻ sinh ra không hẳn đã biết đi, nhưng nó sẽ rời vòng tay cha mẹ để tập bước đi và có thể vấp ngã, nhưng cái vấp ngã trong lòng bao dung của cha, con sẽ sẽ tự mình bước đi vững chãi.

Với tư cách là nhà giáo dục của các con, người cha có những phẩm chất dịu dàng, tinh tế, bao dung, làm chủ những cảm xúc tiêu cực, chế ngự những căng thẳng của người lớn.

3.    Quảng đại.

Quảng đại là một thái độ chấp nhận con mình sẽ trưởng thành theo thời gian. Thiên Chúa giáo dục dân của Người cũng biểu lộ tính quảng đại như thế: “Thuở xưa, nhiều lần nhiều cách, Thiên Chúa đã phán dạy cha ông chúng ta qua các ngôn sứ; nhưng vào thời sau hết này, Thiên Chúa đã phán dạy chúng ta qua Thánh Tử. Thiên Chúa đã nhờ Người mà dựng nên vũ trụ, đã đặt Người làm Đấng thừa hưởng muôn vật muôn loài. Người là phản ánh vẻ huy hoàng, là hình ảnh trung thực của bản thể Thiên Chúa. Người là Đấng dùng lời quyền năng của mình mà duy trì vạn vật. Sau khi đã tẩy trừ tội lỗi, Người lên ngự bên hữu Đấng Cao Cả trên trời. Danh hiệu Người được thừa hưởng, cao cả hơn danh hiệu các thiên thần bao nhiêu, thì Người lại trổi hơn họ bấy nhiêu”. (Dt 1, 1 – 4).

Bằng nhiều lần và nhiều cách, đó la một cụm từ diễn tả sự quảng đại của Thiên Chúa. Ngưới xưa dạy: “mười năm trồng cây, trăm năm trồng người”. Thời gian là thước đo lường của lòng kiên nhẫn và lòng quảng đại. Thiên Chúa tiếp cận với con người bằng nhiều lần và nhiều cách để giáo dục con người đi theo lối đường của Người.

Phẩm chất của người cha là lòng quảng đại như diễn đạt trong người “cha nhân hậu”: Từng chiều mong ngóng đứa con trở về và khi trở về người cha phục hồi cho con những gì đã mất và còn mở tiệc ăn mừng. Không phải là nuông chiều con cái, nhưng người cha là người thông hiểu và biết cảm thông với những lỗi lầm của người con.

Giáo lý chấp xả của Phật Giáo dạy, nếu chấp sẽ phiền não, nếu biết xả là biết sống vui đón nhận. 

Hiểu và thông cảm đòi hỏi người cha không ngừng cập nhật hoặc hiểu biết những gì đang thay đổi theo thời đại của các con mình đang sống. Là người đầu tàu nên cũng là những người chịu những trách nhiệm những gì đang xảy ra phía trước và chia sẻ với con của mình về những thao thức.

4.    Tự Lập:

Tự lập là một bài học quan trọng trong cuộc đời, người xưa dạy: “Đừng dựa vào cành cây, cành cây sẽ gẫy, đừng dựa vào con người, con người sẽ chết, dựa vào chính mình mà thẳng tiến”. Con đường của mỗi con người đều đóng một vai trò tự nhận lãnh trách nhiệm về cuộc đời mình. Sau khi Chúa chữa lành, Chúa Giêsu thường bảo với người được chữa lành: “Hãy đi và đứng phạm tội!”. Đó là cung cách huấn luyện của Thiên Chúa. Tự lập để tự đánh giá về chính mình, nhận thức những giá trị đích thực của đời sống, chịu trách nhiệm về mình và tự bước đi vững chãi. “Hãy làm việc như mọi việc tùy thuộc chính mình, hãy trông cậy như mọi việc tùy thuộc vào Thiên Chúa”, châm ngôn nói: “Hãy tự cứu mình trước khi trời cứu”. Nhận thức về tự lập để nhận biết rằng các vai trò của người khác là phù trợ, chính là mỗi người hãy giải quyết, đó là lối đường Thánh Augustine diễn tả: “Chúa dựng nên con không cần có con, nhưng để cứu độ con, Thiên Chúa cần đến con”. Và trong “người cha nhân hậu” người cha nói với người anh cả: “Mọi sự của cha là của con”, đừng sống như người làm công trong nhà cha mình.

5.    Đồng hành:

Người đồng hành trên đường Emamau, trong mỗi khi đau buồn sướng vui, cuộc đời luôn có Chúa là người bạn đồng hành: “Chính Chúa Tể càn khôn ở cùng ta luôn mãi, Thiên Chúa nhà Gia-cóp là thành bảo vệ ta.” (Tv 46, 8)

Đồng hành cùng người con, cha là người bạn âm thầm nhất trong cuộc đời, người cha nhân từ, vội đón con từ đàng xa, nói lên nỗi lòng khắc khoải của cha canh cánh bên con.

Những ước mơ đờn giản ấy vẫn bừng lên trong tâm hồn con trẻ qua bao nhiêu tâm tình: “Con ước mơ gia đình ta nghèo đi để ba có thời gian cho con và cho gia đình”, “Con muốn mua thời gian ở nhà của ba bằng những gom góp tiền để dành của con trong heo đất”..

Người cha biết sẽ thú vị như thế nào nếu cùng con mình vui đùa, xem phim hay cổ vũ con cái trong những trận thi đấu nào đó... Người cha sẽ dành thời gian lắng nghe những đứa con mình và có những cuộc chuỵên trò vui vẻ, dễ chịu với chúng. Người cha cũng sẽ dành thời gian để giúp con mình làm bài tập nhà mỗi tối nếu cần thiết.

6.    Đón nhận:

Giáo dục không phải là làm nên những khuôn mẫu giống mình mà là giúp cho người được giáo dục khám phá ra những khả năng của mình và dùng khả năng ấy hiệu quả. Chính nguyên tắc giáo dục đó đòi hỏi nhà giáo dục đón nhận sự khác biệt nơi người được giáo dục. Người cha là nhà giáo dục đầu tiên nên là người thi hành nguyên tắc này đầu tiên. Chính trong chiều hướng hiệp nhất trong sự khác biệt mà Thiên Chúa là Cha đã làm nên những sắc màu đa diện đa dạng trong cuộc sống. Chấp nhận đa dạng là đón nhận sự khác biệt:  “Dầu cha mẹ có bỏ con đi nữa, thì hãy còn có Chúa đón nhận con”. (Tv 27, 10). Chấp nhận là đón nhận nơi người con tất cả ngay cả khi người con tội lỗi, phản bội: “Ép-ra-im có phải là đứa con Ta yêu dấu, một đứa con Ta rất mực mến yêu? Vì mỗi lần nhắc tới nó, Ta lại thấy nhớ thương, nên lòng Ta bồi hồi thổn thức, Ta thương nó, thương nó thật nhiều, - sấm ngôn của Đức Chúa”. (Gr 31, 20). Yêu thương đón nhận nên không nỡ lòng trừng phạt mà chỉ muốn tha thứ “Ta sẽ không hành động theo cơn nóng giận, sẽ không tiêu diệt Ép-ra-im nữa, vì Ta là Thiên Chúa, chứ không phải người phàm. Ở giữa ngươi, Ta là Đấng Thánh, và Ta sẽ không đến trong cơn thịnh nộ” (Hs 11, 9).

Khuôn mặt người cha khả ái luôn ở trong tâm tình của con để có những khi trong cuộc đời, lắm lúc chán nản, cô đơn, lạc lõng, hay trước những cám dỗ, chúng luôn nhớ lại những lời cha khuyên mẹ bảo mà giữ mình cùng nỗ lực vượt qua những thử thách gian truân.

7.  Đòi hỏi:

Đòi hỏi là một yếu tố để phát triển động lực hoạt động nơi người con. Chúng ta thấy Thiên Chúa là Đấng luôn là Đấng đòi hỏi con người vươn lên không ngừng. (Ngôn sứ đáp: )"Hỡi người, bạn đã được nói cho hay điều nào là tốt, điều nào ĐỨC CHÚA đòi hỏi bạn: đó chính là thực thi công bình, quý yêu nhân nghĩa và khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn." (Mk 6, 8). Việc Thiên Chúa đòi hỏi không thêm gì cho Thiên Chúa nhưng là để đảm bảo cho con người hạnh phúc khi thực thi.

Đó là mẫu mực của tình người cha khi đòi hỏi con, không phải theo ý muốn trần thế của mình mà theo đòi hỏi của Thiên Chúa là Cha. Việc Thiên Chúa đòi hỏi thực thi thường có thời hạn để hoàn tất từng mục tiêu: "Thưa ông, xin cứ để nó lại năm nay nữa. Tôi sẽ vun xới chung quanh, và bón phân cho nó.9 May ra sang năm nó có trái, nếu không thì ông sẽ chặt nó đi." (Lc 13, 9). Hạn định là từng nấc thang để con người nỗ lực bước lên và cũng là thời gian rèn luyện thêm ý chí vững vàng. Người cha từng chiều đợi con về trước ngõ, bởi biết rằng đây là thời hạn của thời kỳ đói kém mà người con đã hết tiền của để quay về.

8. Chung Thủy:

Đối với người cha, trung tín là một đức tính cần thiết nhất để tạo niềm tin cho con trẻ. Thiên Chúa là Đấng: “Chúa thành tín trong mọi lời Chúa phán, đầy yêu thương trong mọi việc Người làm” (Tv 145, 13).

Chung thủy trong tình yêu sẽ làm cho con cái tin tưởng thố lộ những tâm tình của người con. Người cha chung thủy sẽ có những người con trung hiếu.

Thành tín trong lời nói sẽ cho người con thêm vững vàng.

Hãy giữ lời và trung tín luôn luôn, thì bất cứ lúc nào cần điều chi, con cũng sẽ được. (Hc 19, 3)

Trung tín trong việc làm sẽ dạy con biết sống ngay thẳng. “Ai trung tín trong việc rất nhỏ, thì cũng trung tín trong việc lớn; ai bất lương trong việc rất nhỏ, thì cũng bất lương trong việc lớn” (L16, 10).

“Hối lộ và bất công rồi ra sẽ biến mất, nhưng lòng trung tín sẽ tồn tại muôn đời” (Hc 40, 12)

Người cha nhân hậu tỏ bày việc thành tín trong việc yêu thương của mình, dầu con trở về có mất mát gì chăng nữa, tình cha yêu thương con vẫn không thay đổi mà chỉ nặng lòng yêu thương con hơn nữa. Đó là mẫu mực cho người con trong bài học này quan trọng hơn mọi thứ chúng có thể học trên đời.

9. Khôn ngoan:

“Khôn ngoan làm cho con cái mình nên cao trọng, và săn sóc những ai kiếm tìm mình.  Ai yêu khôn ngoan là yêu sự sống, ai sớm tìm kiếm khôn ngoan sẽ tràn trề hoan lạc.” (Hc 4, 11).

Đức Khôn ngoan sẽ giúp sở hữu được hạnh phúc: “Hạnh phúc thay người được trí khôn ngoan, cũng như kẻ được tài phán đoán. Vì được khôn ngoan thì hơn được bạc, được hưởng lợi ích của khôn ngoan thì hơn được vàng. Khôn ngoan quý hơn cả trân châu, không bảo vật nào của con so sánh nổi. Bên hữu khôn ngoan là trường thọ, bên tả là danh giá giàu sang.  Đường khôn ngoan là đường thú vị, nẻo khôn ngoan là nẻo bình an. Khôn ngoan chính là cây sự sống đối với người nào nắm được khôn ngoan. Giữ được khôn ngoan quả là hạnh phúc” (Cn 3, 13 – 19). Người cha nhân hậu đầy khôn ngoan nhận định về đứa con của mình mới dám chia gia tài cho nó trẩy đi phương xa.

Người khôn ngoan là người biết nhận định trong hiện tại, dự đoán được tương lai, tiên liệu được kết quả những công việc mình làm, muốn được như thế người khôn ngoan chỉ thực sự khôn ngoan khi đặt hết mọi kế hoạch đời mình cho dự định của Thiên Chúa.

10. Tình thương

Cao điểm của mọi đức tính là tình yêu của cha.

Tình yêu tác tạo nên con: Chỉ có Thiên Chúa mới là người Cha thực sự và toàn vẹn, vì Thiên Chúa là Cha duy nhất không là con của ai. Người Cha yêu con không chỉ ban những gì bên ngoài Cha mà ban chính Con Một của Người cho nhân loại chúng ta.

Ban chính mình: Tình yêu là ban chính mình, cho nên người cha không kể công tháng ngày nuôi dưỡng con, bởi cha có dành cho con hết nhưng cũng không thể dành tất cả cho con.

Yêu thương làm nên cái mới: Cái mới mẻ của tình yêu là luôn làm bất ngờ khi người con khám phá về tình yêu của cha. Tình yêu không ngừng làm cho mới mẻ giữa tương quan với con mình và cũng thật bất ngờ về sức mạnh của tình yêu.

Tình yêu là phương dược tăng sức mạnh và chữa trị những sai lầm. Mạnh dạn đứng lên sau những lần sa ngã, lòng tự nhủ lòng “trong nhà cha ta…”, can đảm chịu trách nhiệm về mình khi “chỉ xin cha xem như con là người tôi tớ trong nhà”, vững chãi khi quỳ gối xưng thú “Con đã lỗi phạm đến trời và đến cha”.

Tình yêu là một sáng tạo tuyệt vời của Thiên Chúa đã tặng ban cho tất cả chúng ta.

Những phẩm cách của người cha trong đề tài giáo dục hẳn chỉ là những khởi phác suy tư, phần mọi người chúng ta hãy hành động để cộng tác đầy đủ hơn cho những suy tư này.

Nguyện Xin Mẹ Maria giúp cho mỗi người chúng con biết lắng nghe lời Chúa và đem ra thực hành.

L.m Giuse Hoàng Kim Toan