Lazaro

Người nghèo và người giàu là đề tài muôn thửơ được đặt ra và càng ngày hố sâu ngăn cách càng nới rộng và sâu hơn.

Người giàu có trong dụ ngôn là một người ngày ngày quần là áo lụa, ông thuộc giai cấp lãnh đạo qua màu áo cho biết, ông mặc áo đỏ. Theo 1 Macabê 8, 14, màu đỏ là màu của hoàng đế, màu của người quý phái, ngày ngày yến tiệc linh đình. Sự giàu có đi theo những cách thức chơi ngông để tỏ ý xem thường thiên hạ. Có một ngày người giàu có xa hoa này nhìn thấy của cải của mình quá dồi dào, ông ta tự nhủ: “hồn ta hỡi, mình bây giờ ê hề của cải, dư xài nhiều năm. Thôi, cứ nghỉ ngơi, cứ ăn uống vui chơi cho đã” ( Lc 12, 19). Sự thoả thê của người giàu là một sỉ nhục với người nghèo. Người giàu có khó có thể đem chia những gì mình có cho người nghèo khác, như người ta thường bảo: “Giàu mà keo” và “keo thì mới giàu”. Người giàu có chẳng cho ai không điều gì mà không đòi hỏi những điều kiện. Cho nên giàu có, sinh lắm tật, dư thừa thịt mỡ nên sinh lắm tội. Theo cách nói dân gian gồm nhiều chữ T lồng ghép theo nhau: Tiền – tình – tham  - tù - tội. Đó là một chuỗi tiến trình đi theo, thế nhưng lại là con đường nhiều người ưa thích.

Dụ ngôn đưa ra một phản chứng, một người nghèo tên là Lazarô, người nghèo có tên tuổi, còn người giàu kia chỉ nhắc tới chung. Dụ ngôn muốn nói gì? Có nhiều điều cần suy nghĩ:

Người nghèo có tên thật là những con người bằng xương bằng thịt, những con người đúng nghĩa theo đúng phẩm giá của mình. Phẩm giá này thường chịu sự xúc phạm, thường chịu nêu tên, đứng mũi chịu sào cho nhiều nhân vật phía sau “ném đá giấu tay”. Nêu tên ra nhưng là một cái tên để bêu riếu, tên chịu tội, chứ không không như ông này bà nọ, chỉ xưng danh chứ không dám xưng tánh.

Tên biểu hiện người, khi người chỉ có tên tầm thường để gọi, người đó chẳng có chức danh gì trong xã hội, nhất là nêu tên Lazarô nghèo khó, thì đã nêu hết thảm cảnh của anh ta.

Nhiều người sợ vô danh nên đã ngông cuồng để tên mình được nổi danh, nhiều người giàu bỏ tiền để mua danh là vậy, có nhiều cách thức mua danh.

Tên của người nghèo được ghi vào trong sổ Nước Trời còn tên của người giàu thì chưa chắc.

Người nghèo khó Lazarô theo câu chuyện dụ ngôn, chẳng có quần áo lành lạnh, người thì đầy ghẻ chốc, thân mình chắc chắn là hôi hám. Người nhà giàu kia thì ngược lại, quần áo gấm vóc, thân thể thơm tho… Cái nghịch lý bị đảo ngược bởi vì người giàu có đã không chia sẻ cho người nghèo khó những gì cần thiết. Đối với người giàu, người nghèo khó chẳng bằng thân phận của các gia súc nuôi trong nhà người giàu. Xem rẻ phẩm giá con người chẳng bằng gia súc, chính người giàu đã quyết định cho số phận của mình như vậy, chứ chẳng ai khác. Câu chuyện đưa ra hình ảnh của ngày mai hậu. Lazarô thì trong vòng tay của Abraham, còn ông chịu sự thiêu đốt.

Nghịch cảnh do chính ông đã quyết định cho đời mình bằng một sai lầm khó chữa: “Này hồn ta hỡi”, tự nhủ với mình về những bảo đảm của vật chất mà quên mất còn một cái giá bảo đảm cho cả một đời sống mai sau. Những gì có trên trần gian như những đầy tớ bất trung, khi anh chết nó sẽ đi qua người khác để phục vụ. Sự thật về của cải là thế, nhưng để chia sẻ sao vẫn thấy khó. Có bao nhiêu để gọi là đủ, dư bao nhiêu mà vẫn gọi là thiếu? Người giàu có khó vào nước thiên đàng là vì vậy, họ bị quyền lực đồng tiền thống trị, một sự thống trị vô nhân tính bởi vì tiền đâu có nhân tính, làm đảo điên cuộc đời người giàu.

Giàu không là một thứ tội nhưng là một con đường dẫn đến nhiều sai lầm về các giá trị. Nghèo cũng không hẳn là được bảo đảm, vì nghèo cũng có thể bị quyến rũ bởi sức mạnh đồng tiền bằng sự khao khát.

Nghèo như Lazarô sao lại được phúc? Ý dụ ngôn không muốn nói đến tình trạng nghèo được chúc phúc nhưng gợi ý một tương phản, nhắm đến cái nghèo bị gây nên bởi một nguyên nhân do người giàu bóc lột, tuớc đoạt những gì cần có để một người sống xứng đáng là con người. Bị tước đoạt đến tận cùng, áo không đủ mặc, ăn không có mà ăn, con người không xứng với con người, bị tước đoạt như một chiếc vỏ chanh sau khi vắt nước vứt bã. Người nghèo thời mới có nhiều điều bị tước đoạt tương tự. Lên ca, tăng ca, nhưng đồng luơng vẫn chỉ đủ khỏi chết đói, cho đến một ngày vắt kiệt sức về hưu với ba đồng lẻ sống dở chết dở, thân phận điêu tàn. Nhà cho người nghèo, thường chỉ có trong lý thuyết. Không có tiền, nghèo ra đường mà ở, nên ta thấy dụ ngôn nói tới Lazarô nằm trước cổng nhà người giàu cũng bị chủ xua đuổi đi bằng những con chó giữ nhà.

Nghèo không là một cái tội nhưng là một cảnh báo với người giàu. Nếu người nghèo cuộc sống không được cải thiện, những người giàu sẽ phải trả lẽ về những gì mình có. Chính vì vậy dụ ngôn không kết thúc ở việc khi cả Lazarô và người giàu cùng chết.

Lazarô chịu khổ suốt một đời được trả lại theo lẽ công bằng, người giàu có mất hết vì đã sống một cuộc đời giàu sang phú quý. Sự đổi thay là một nghịch lý được nói nhiều lần trong lịch sử: “Kẻ đói nghèo, Chúa ban của đầy dư. Người giàu có trở về tay không” (Lc 1, 58). Nhiều lần nói nhưng chẳng nghe dù có muốn trở về để cảnh báo họ cũng chẳng nghe, tiền của làm mờ đôi mắt, làm tai bị điếc, lương tri không còn tỉnh táo, nên ra mê muội, chính vì mê muội như thế mà một ngày kia chết trong những cái có của mình. 

Con người được sinh ra cho nhau và vì nhau, con người lãnh trách nhiệm với nhau về sự sống toàn thể. Người phú hộ mất tất cả vì ông đã không quan tâm đến những người nghèo chung quanh, ông bị kết án do chính tự tay ông viết bản án cho mình bằng tính ích kỷ. Người ích kỷ là người tách mình ra khỏi cộng đồng, sống biệt lập, Nước Trời không có chỗ cho người ích kỷ, biệt lập. Theo quy luật của Nước Trời, người nào nắm giữ nhiều nhất, là người mang trách nhiệm lớn nhất, càng giàu có càng cần trút bỏ nhiều nhất, chính vì vậy trong phần xướng trước Phúc Âm đã nhắc tới: Thiên Chúa, Đấng Giàu sang đã trở nên người nghèo, để người nghèo được trở nên  giàu có.

Giàu nghèo của cá nhân là một vấn đề trách nhiệm bản thân, còn giàu nghèo theo tính chất các quốc gia là một vấn đề lớn hơn nữa. Vấn đề gây nên những cuộc chiến tranh làm mất hoà bình trên trái đất.

"Xưa Ta đói, các người đã không cho ăn ... ; Ta trần truồng, các ngươi đã không cho mặc ... ; Ta đau yếu và ngồi tù, các ngươi đã chẳng thăm viếng" (Mt 25,42-43). Những lời như thế càng có thêm giá trị cảnh cáo nếu chúng ta nghĩ tới tình trạng là thay vì đem cơm bánh và sự trợ giúp văn hoá đến cho các chính phủ và các nước mới độc lập, nhiều khi người ta lại chỉ đem tặng thật nhiều những khí giới tối tân và những phương tiện phá huỷ để phục vụ cho những cuộc xung đột vũ trang và chiến tranh, mà không phải là một nhu cầu bảo vệ các quyền lợi chính đáng và chủ quyền của các nước đó cho bằng là một hình thức biểu lộ chủ nghĩa sô-vanh, chủ nghĩa đế quốc chủ nghĩa thực dân mới đủ loại”[1].

Trong một thế giới chuyển biến về kinh tế hoá toàn cầu có những tính hiệu quả và tính đe doạ của nó:

“Toàn cầu hoá kinh tế đem lại một số kết quả tích cực, như tính hiệu năng và tăng năng suất, và với sự phát triển các mối liên hệ kinh tế giữa các nước, nó cũng có thể góp phần củng cố một quá trình hiệp nhất giữa các dân tộc và làm cho việc phục vụ gia đình nhân loại được tốt hơn. Tuy nhiên, nếu toàn cầu hoá bị chi phối đơn thuần bởi các luật lệ thị trường được áp dụng theo lợi ích của những người quyền thế, thì các hậu quả của nó sẽ chỉ có thể là tiêu cực. Chẳng hạn, sự tuyệt đối hoá kinh tế, thất nghiệp, sự giảm bớt và hư hỏng của một số dịch vụ công cộng, huỷ hoại môi trường và các tài nguyên tự nhiên, khoảng cách gia tăng giữa giàu và nghèo, cạnh tranh thiếu công bằng đặt các nước nghèo vào một tình trạng thấp kém ngày càng gia tăng. Tuy nhìn nhận những giá trị tích cực kèm theo toàn cầu hoá, nhưng Giáo Hội lo lắng nhìn tới những mặt tiêu cực theo sau”[2].

Cho người nghèo có của ăn bằng công sức chính đáng của họ là trả lại sự công bằng cho mọi người trên trái đất. Lazarô sẽ không phải nằm trước nhà người giàu xin ăn, người giàu cũng không còn tiếc nuối khi của cải của mình dùng để thăng tiến công ích cho mọi người. Dụ ngôn đang cần được viết lại từ những người giàu có hôm nay, họ đang lãnh trách nhiệm quản lý.